Ayodhya Kanda Sarga 65 – ayōdhyākāṇḍa pañcaṣaṣṭhitamaḥ sargaḥ
|| antaḥpurākrandaḥ ||
atha rātryāṁ vyatītāyāṁ prātarēvāparē:’hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhan tatpārthivanivēśanam || 1 ||
sūtāḥ paramasaṁskārāḥ maṅgalāścōttamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pr̥thak pr̥thak || 2 ||
rājānaṁ stuvatāṁ tēṣāmudāttābhihitāśiṣām |
prāsādābhōgavistīrṇaḥ stutiśabdō hyavartata || 3 ||
tatastu stuvatāṁ tēṣāṁ sūtānāṁ pāṇivādakāḥ |
apadānānyudāhr̥tya pāṇivādā navādayan || 4 ||
tēna śabdēna vihagāḥ pratibuddhā visasvanuḥ |
śākhāsthāḥ pañjarasthāśca yē rājakulagōcarāḥ || 5 ||
vyāhr̥tāḥ puṇyaśabdāśca vīṇānāṁ cāpi nissvanāḥ |
āśīrgēyaṁ ca gāthānāṁ pūrayāmāsa vēśma tat || 6 ||
tataḥ śuci samācārāḥ paryupasthāna kōvidāḥ |
strīvarṣavarabhūyiṣṭhāḥ upatasthuryathāpuram || 7 ||
haricandana sampr̥ktamudakaṁ kāñcanaiḥ ghaṭaiḥ |
āninyuḥ snāna śikṣājñā yathākālaṁ yathāvidhi || 8 ||
maṅgalālambhanīyāni prāśanīyānyupaskarān |
upaninyustathāpyanyāḥ kumārībahulāḥ striyaḥ || 9 ||
sarvalakṣaṇasampannaṁ sarvaṁ vidhivadarcitam |
sarvaṁ suguṇalakṣmīvattadbhabhūvābhihārikam || 10 ||
tattu sūryōdayaṁ yāvatsarvaṁ parisamutsukam |
tasthāvanupasamprāptaṁ kiṁ svidityupaśaṅkitam || 11 ||
athayāḥ kōsalēndrasya śayanaṁ pratyanantarāḥ |
tāḥ striyastu samāgamya bhartāraṁ pratyabōdhayan || 12 ||
tathā:’pyucitavr̥ttāstāḥ vinayēna nayēna ca |
nahyasya śayanaṁ spr̥ṣṭvā kiñcidapyupalēbhirē || 13 ||
tāḥ strīyaḥ svapnaśīlajñāscēṣṭāsañcalanādiṣu |
tā vēpathuparītāśca rājñaḥ prāṇēṣu śaṅkitāḥ || 14 ||
pratisrōtastr̥ṇāgrāṇāṁ sadr̥śaṁ sañcakampirē | [sañcakāśirē]
atha saṁvēpamānānāṁ strīṇāṁ dr̥ṣṭvā ca pārthivam || 15 ||
yattadāśaṅkitaṁ pāpaṁ tasya jajñē viniścayaḥ |
kausalyā ca sumitrā ca putraśōkaparājitē || 16 ||
prasuptē na prabudhyētē yathā kālasamanvitē |
niṣprabhā ca vivarṇā ca sannā śōkēna sannatā || 17 ||
na vyarājata kausalyā tārēva timirāvr̥tā |
kausalyā:’nantaraṁ rājñaḥ sumitrā tadantanaram || 18 ||
na sma vibhrājatē dēvī śōkāśrululitānanā |
tē ca dr̥ṣṭvā tathā suptē ubhē dēvyau ca taṁ nr̥pam || 19 ||
suptamēvōdgataprāṇamantaḥ puramadr̥śyata |
tataḥ pracukruśurdīnāḥ sasvaraṁ tā varāṅganāḥ || 20 ||
karēṇavaivāraṇyē sthāna pracyuta yūthapāḥ |
tāsāmākranda śabdēna sahasōdgata cētanē || 21 ||
kausalyā ca sumitrāca tyaktanidrē babhūvatuḥ |
kausalyā ca sumitrā ca dr̥ṣṭvā spr̥ṣṭvā ca pārthivam || 22 ||
hā nāthēti parikruśya pētaturdharaṇītalē |
sā kōsalēndraduhitā vēṣṭamānā mahītalē || 23 ||
na babhrāja rajōdhvastā tārēva gaganāccyutā |
nr̥pē śāntaguṇē jātē kausalyāṁ patitāṁ bhuvi || 24 ||
āpaśyaṁstāḥ striyaḥ sarvāḥ hatāṁ nāgavadhūmiva |
tataḥ sarvā narēndrasya kaikēyīpramukhāḥ striyaḥ || 25 ||
rudantyaḥ śōkasantaptā nipēturgatacētanāḥ |
tābhiḥ sa balavānnādaḥ krōśantībhiranudrutaḥ || 26 ||
yēna sthirīkr̥taṁ bhūyastadgr̥haṁ samanādayat |
tatsamuttrastasambhrāntaṁ paryutsuka janākulam || 27 ||
sarvatastumulākrandaṁ paritāpārtabāndhavam |
sadyō nipatitānandaṁ dīnaviklabadarśanam || 28 ||
babhūva naradēvasya sadma diṣṭāntamīyuṣaḥ |
atītamājñāya tu pārthivarṣabham
yaśasvinaṁ samparivārya patnayaḥ |
bhr̥śaṁ rudantyaḥ karuṇaṁ suduḥkhitāḥ
pragr̥hya bāhū vyalapannanāthavat || 29 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañcaṣaṣṭhitamaḥ sargaḥ || 65 ||
